Mediator adviseert ondernemers bij bedrijfsopvolging

Familiebedrijf: lust of last?

Hard werken, weinig verdienen. Wie een familiebedrijf overneemt moet hart voor de zaak hebben. En vooral goede afspraken maken, want voor je het weet leidt een zakelijk conflict tot een scheuring in de familie. ,,Koop je familie snel uit”, raadt boerin Esther Schoorl-Kooij uit Hoogwoud aan.

Esther en haar man Kees namen in 2007 het agrarisch bedrijf over van haar ouders. Tot dan zat Esther met hen in een maatschap. Met twee vestigingen: Hoogwoud en Langedijk. Esther melkt zeventig koeien en houdt twaalf schapen. Haar man zit in de maatschap, springt bij in het bedrijf en verhuurt zich als loonwerker. Opvolging in familiebedrijven is meer dan een financiële afweging, aldus Maarten Leseman van LTO Nederland: ,,Je moet kunnen dealen met familieverband. Broers en zussen moeten jou een lagere prijs voor grond en opstallen gunnen dan de marktwaarde. Ze moeten vertrouwen hebben in je capaciteiten. Bij familiebedrijven staat het voortbestaan voorop, niet een hoge winst. Dat kan veel druk geven.”

Het blijft in de familie, of niet

Esther Schoorl-Kooij (44) uit Hoogwoud nam in 2007 het boerenbedrijf over. Tot die tijd zat ze in een maatschap met haar ouders. In Hoogwoud staan zeventig melkkoeien. In Langedijk liep voorheen jongvee. Esther wilde op eigen benen staan. Ze had de mazzel dat een projectontwikkelaar zijn oog liet vallen op de landerijen in Langedijk: ,,Met dat geld kon ik in Hoogwoud een bestaand bedrijf kopen en veertig hectare land.”

Familie Schoorl

Esther en Kees Schoorl met hun tweeling Sam en Luuk in de stal met koeien.

Geen familie
Bewust kocht ze haar ouders en broer uit: ,,Je moet niet in financiële constructies zitten met familie. Dat kan tot veel heibel leiden en zelfs hele families verscheuren.” Vroeger leek het zo vanzelfsprekend. Zoon neemt familiebedrijf over van vader. Vooral in de agrarische sector was dat een ingebakken automatisme. Maar tijden veranderen. Ook voor bedrijfsopvolging.

Bedrijfsopvolging
Dorien Bos-Klaver (42) uit Nieuwe Niedorp komt zelf uit een agrarische familie. Ze studeerde notarieel recht aan de Universiteit Groningen. En was kandidaat-notaris bij notariskantoren in Schagerbrug en Obdam, die een nauwe relatie onderhouden met de agrarische sector.

In 2008 nam ze met twee collega’s het makelaarskantoor over van haar vader, Klaver Agrarisch Vastgoed. Door heel Noord-Holland worden veehouders, bloembollenkwekers en akkerbouwers ondersteund bij beslissingen over hun bedrijf, waaronder bedrijfsopvolging. Ze is aangesloten bij AgriMediation, een samenwerkingsverband van negen mediators, gespecialiseerd in conflictbemiddeling en communicatie.

Passie
,,Ik heb altijd een passie gehad voor familiebedrijven. Arbeid, eigendom en familie lopen naadloos in elkaar over. Dat is de kracht, maar gelijk ook het gevaar”, weet Dorien, moeder van drie kinderen en getrouwd met een bloembollenkweker. ,,Mijn man nam tien jaar geleden zelf het bedrijf over van zijn vader. Ik weet welke emoties daar bij komen kijken.”

Ze begeleidt opvolgingen in de agrarische sector. Wat voorheen misschien zonder veel woorden verliep, is tegenwoordig lang niet meer vanzelfsprekend. Dorien: ,,Jonge mensen stellen veel meer vragen. Zit er toekomst in het bedrijf? Legt de overheid niet te veel regels op waardoor het vrije ondernemerschap verloren gaat? Wil ik wel zeven dagen per week aan het werk? Trekt het me om meer achter de computer te zitten dan vee te verzorgen?”

Mediator Dorien Bos-Klaver

Overnamebegeleidster Dorien Klaver.

Brokken
Ze constateert ook dat opvolging een veel geleidelijker proces is geworden. ,,Het moet niet te snel, te geforceerd gaan. Anders is de kans op brokken groot. Bijna overal wordt eerst een maatschap gevormd, bijvoorbeeld door ouders en kind. Zodat iedereen kan wennen aan gedeeld eigenaarschap.” Dorien Bos-Klaver wordt meestal in de arm genomen als opvolging en overname actueel worden. ,,Schakel tijdig deskundigheid in! Spreek naar elkaar uit wat verwachtingen en potentie zijn van het bedrijf. Vaak is de zoon toe aan een volgende stap, maar vader niet. Die vindt het moeilijk het bedrijf los te laten, is bang om in een gat te vallen. Ook vreest hij voor missers van zijn zoon die het voortbestaan in gevaar brengen.’’ Ze brengt veiligheid met een goed gesprek. Eerst met familieleden afzonderlijk, naderhand met iedereen samen aan tafel. Wat belangrijk is, weet Dorien, dat er naar elkaar wordt geluisterd: ,,Hoe ziet men elkaars rol in de komende jaren? Blijft vader actief in het bedrijf en zo ja, welke beloning past daarbij? En wat zijn zijn verantwoordelijkheden nog? Vaak merk ik dat familieleden zelf met oplossingen komen. Iedereen heeft hetzelfde doel: het voortbestaan van het bedrijf.” Dorien betrekt ook andere kinderen bij de ophanden zijnde overname. ,,Die moeten weten wat er gebeurt. Welke afspraken worden gemaakt. Vaak houden ouders nog een financieel belang in het bedrijf. Anders kan de zoon of dochter de overname niet eens behappen. Meestal wordt bij de overname ook een meerwaardecausule opgenomen. Om winstbejag van de opvolger de kop in te drukken. Als die het bedrijf snel en lucratief doorverkoopt, is hij verplicht de andere kinderen te laten meedelen in de winst.”

Openheid
Dorien Bos-Klaver ziet gelukkig dat veruit de meeste bedrijfsopvolgingen tussen familieleden succesvol zijn. Maar vanzelf gaat dat niet, voegt ze er aan toe: ,,Daarvoor is openheid naar elkaar toe nodig. Een agrarisch bedrijf moet zeven dagen per week gerund worden. Wonen en werken zijn nauw met elkaar verweven. Irritaties en niet uitgesproken verwachtingen of wensen kunnen fatale gevolgen hebben voor het bedrijf. Het is mijn taak dat dat er een open communicatie ontstaat. Daar is het voortbestaan mee gediend.”

Bron: Noordhollands Dagblad d.d. 9 juni 2018 | Tekst: Leo Blank - Foto: Theo Annes en Marc Moussault

Neem contact op